Tütün Ürünlerinin Genetik ve Toplumsal Etkileri: Sigara ve Nargile Gerçekleri
Dünya genelinde yaklaşık 1.1 milyar insanın tütün ürünleri kullandığı tahmin edilmektedir. Bu ürünler arasında en çok tercih edilen form ise sigaradır (%82). Ancak günümüzde sigara kullanımının ciddi bir sağlık riski taşıdığı tüm bilim çevreleri tarafından kabul edilmektedir. Sigara kullanımı, her yıl 5 milyondan fazla erken ölüme yol açmakta ve önlenebilir ölüm nedenleri arasında birinci sırada yer almaktadır.
Sigara Hangi Hastalıklara Yol Açar?
Sigara dumanına maruz kalmak;
Kanser türlerinin büyük kısmı (özellikle akciğer, ağız, gırtlak, pankreas, mesane vs.),
Ateroskleroz ve kalp hastalıkları,
KOAH ve zatürre gibi solunum hastalıkları
gibi birçok ciddi hastalığın gelişiminde doğrudan rol oynamaktadır.
Sigara neredeyse tüm organ sistemlerini olumsuz etkiler. Bu etkiler yalnızca fiziksel zararlarla sınırlı değildir; bağışıklık sistemi baskılanır, hastalıklara karşı direnç düşer, doğurganlık azalır, hatta sperm kalitesi bile bozulur.
Sigara Genlerimizi Nasıl Etkiliyor?
Genetik yapımız anne ve babamızdan miras kalır. Ancak yaşam boyunca DNA’mızda epigenetik değişiklikler meydana gelebilir. Bu değişiklikler genlerin işleyişini etkileyebilir. Normalde yaşlanma gibi doğal süreçlerle oluşan bu değişimler, çevresel faktörler ve yaşam tarzı seçimlerinden, özellikle de sigara içmekten etkilenebilir!
Epigenetik Değişiklikler ve Sigara
Besingi ve arkadaşlarının yürüttüğü bir araştırmada, sigara içen bireylerde birçok genin işleyişinde değişiklikler olduğu tespit edilmiştir. İlginç olan şu ki; bu değişiklikler yalnızca tütündeki maddelerle değil, tütünün yanmasıyla ortaya çıkan yüzlerce farklı bileşenle ilişkilidir.
Bu çalışmayla birlikte, sigara içen bireylerde:
Diyabet ve kanser riskinin arttığı,
Bağışıklık sisteminin zayıfladığı,
Üreme sağlığının bozulduğu
kanıtlanmıştır. Epigenetik düzeydeki bu değişimler, kanser gelişiminden bağışıklık yanıtına kadar pek çok kritik biyolojik süreçte rol oynayan genleri doğrudan etkiler.
Sigara Sadece Tekil Genleri Değil, Tüm Gen Ağlarını Etkiliyor
Charesworth ve arkadaşlarının gerçekleştirdiği başka bir çalışmada, 1240 bireyin genom düzeyindeki transkriptom (gen ifadesi) profili analiz edilmiştir. Bunların 297’si sigara içicisidir. Bulgular, sigaranın yalnızca tek tek genleri değil, genler arasındaki etkileşim ağlarını da değiştirdiğini ortaya koymuştur.
Bu da demek oluyor ki, sigaranın etkisi tüm genetik sistemleri sarsacak kadar geniştir.
COVID-19 ve Sigara İlişkisi: ACE2 Genine Etkisi
COVID-19 pandemisine yol açan SARS-CoV-2 virüsü, hücrelere ACE2 (anjiyotensin dönüştürücü enzim 2) reseptörleri aracılığıyla giriş yapar. Cai ve arkadaşları tarafından yapılan bir çalışmada, sigara içen bireylerde ACE2 geninin akciğerlerde daha fazla ifade edildiği gösterilmiştir.
Yani sigara içmek, vücutta daha fazla ACE2 reseptörü üretimine neden olarak, virüsün tutunabileceği daha fazla hücre yüzeyi oluşturur. Bu da sigara içenlerin COVID-19’a yakalanma ve ağır geçirme riskini artırır.
Peki Ya Nargile?
Sigaranın zararlarını gösteren yüzlerce bilimsel araştırma ve dünya genelindeki sıkı tütün düzenlemeleri, bazı bireyleri alternatif tütün tüketim yöntemleri aramaya yöneltti. Bu alternatiflerin başında nargile geliyor.
Nargile;
Daha hoş bir aroma sunması,
Daha az regülasyona tabi tutulması,
Sosyal çevrelerde daha “masum” algılanması
gibi nedenlerle son yıllarda yaygınlaşmıştır.
Ama gerçek şu ki…
Yeni araştırmalar, nargile kullanımının da en az sigara kadar zararlı olduğunu ve bazı durumlarda daha da tehlikeli olabileceğini ortaya koymuştur.
Nargile dumanı, sigarada bulunan zararlı kimyasalların pek çoğunu içerir.
Hatta bu maddeler nargilede daha yüksek oranlarda üretilebilmektedir.
Uzun süreli kullanımda oksidatif stres, enflamasyon ve kronik hastalıkların temel mekanizmaları tetiklenmektedir.
Bu nedenle, nargile de sadece sosyal bir keyif aracı değil, aynı zamanda ciddi sağlık tehditleri içeren bir tütün ürünüdür.
Toplumsal Bir Sorun: Tütün Kullanımı
Sigara ve nargile gibi tütün ürünlerinin bireysel sağlık üzerindeki yıkıcı etkileri, bu alışkanlıkların yalnızca bireysel değil, toplumsal bir sorun olarak ele alınması gerektiğini gösteriyor.
Genetik düzeyde epigenetik hasarlar,
Bağışıklık sistemi zayıflığı,
Artan hastalık riski,
Verim kaybı ve sağlık maliyetleri
gibi geniş kapsamlı zararlar, toplum sağlığını doğrudan tehdit etmektedir.
Ne Yapmalıyız?
Toplumsal farkındalık kampanyaları düzenlenmeli.
Gençler ve çocuklar sigara ve nargile hakkında bilinçlendirilmeli.
Tütün ürünlerine yönelik regülasyonlar sıkılaştırılmalı.
Tütünle mücadelede yalnızca sağlık otoriteleri değil, her birey sorumluluk üstlenmeli.
Unutma: DNA’nın Düşmanı Tütün, Geleceğin Düşmanıdır
Her nefeste sadece kendimizi değil, genetik geleceğimizi de riske atıyoruz. Tütün ürünlerine karşı mücadele, sadece sağlığımızı değil, gelecek nesillerin de yaşam kalitesini koruma mücadelesidir.
Daha sağlıklı bir toplum için, bugün bir adım at. Gelecek seninle değişebilir.
Kaynaklar:
Besingi, W., Åsa J. (2013). Smoke-related DNA methylation changes in the etiology of human disease. Human Molecular Genetics 23.9 : 2290–2297.
Charlesworth, J. C., Curran, J. E., Johnson, M. P., Göring, H. H., Dyer, T. D., Diego, V. P., … & Blangero, J. (2010). Transcriptomic epidemiology of smoking: the effect of smoking on gene expression in lymphocytes. BMC Medical Genomics, 3, 1–11.
Cai, G., Bossé, Y., Xiao, F., Kheradmand, F., & Amos, C. I. (2020). Tobacco smoking increases the lung gene expression of ACE2, the receptor of SARS-CoV-2. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine, 201(12), 1557–1559.
Badran, M., & Laher, I. (2020). Waterpipe (shisha, hookah) smoking, oxidative stress and hidden disease potential. Redox Biology, 34, 101455.